Xuất xứ các bài hát điệu ballad, rumba, boléro ( nhạc sến ) [Lưu trữ]

DHNguyen

04-12-2006, 02:15

Chào bạn,
Topic này sẽ giải thích, nói lên xuất xứ nguồn cảm hứng của những tác giả khi viết ca khúc. Trước tiên, xin nói trước với bạn : đây là những bài theo điệu ballad, rumba, boléro hay người việt mình còn gọi là nhạc sến vì thực chất giai điệu ballad thì không cao âm và trào hứng như hip hop, rap, rock rồi. Vì lý do đó, trong topic này sẽ thấy chán nếu là bạn là raper, rocker, hoper ( hớp bơ :D )

Mỗi ca khúc ballad luôn gắn liền 3 yếu tố : thời gian, hoàn cảnh, và nỗi niềm của tác giả. Có nhiều gọi là nhạc sến, hay nhạc vàng. Để hiểu rõ hơn, mời bạn cố gắng bỏ ra 5 phút đọc nguồn gốc và ý nghĩa của thể loại nhạc này.

Nhạc vàng là dòng nhạc Việt Nam ra đời từ thập niên 1960 với những giai điệu nhẹ nhàng (boléro, rumba, ballade ...) và ca từ vừa bình dân, dung dị lại vừa đậm chất thơ. Trước năm 1975, dòng nhạc này chủ yếu phổ biến trong miền Nam. Sau đó, mặc dù bị cấm trên các phương tiện truyền thông, nhạc vàng vẫn được nhiều người ưa thích cả trong Nam lẫn ngoài Bắc. Đối với người Việt ở hải ngoại thì nhạc vàng trở thành một dòng nhạc chủ đạo trong thị hiếu người nghe nhạc.

Cái tên "Nhạc vàng"được người dân gọi sau năm 1975 để phân biệt với dòng "Nhạc đỏ" của miền Bắc.

Các nhạc sĩ nổi tiếng của khuynh hướng nhạc vàng có Hoàng Thi Thơ, Anh Bằng, Duy Khánh, Trần Thiện Thanh, Vinh Sử, Châu Kỳ, v.v.; và các ca sĩ là Thanh Tuyền, Chế Linh, Tuấn Vũ, Hương Lan, v.v.

Sau năm 1975, do đánh giá sai lầm, nhạc vàng đã bị chính quyền Việt Nam phân loại thành dòng "nhạc đồi trụy", đôi khi còn bị ghép thêm hai chữ "phản động" vì cho rằng đây là loại nhạc ru ngủ có khả năng tạo ra mầm mống phản cách mạng. Mãi đến khi bắt đầu thời kì đổi mới thì các loại nhạc vàng mới dần dà được xem xét lại và cho phổ biến một cách hạn chế tuỳ theo tác giả và tác phẩm.

OK, giờ DHN tôi xin nhập đề nghe. Diễn đàn forum chúng ta hay nói đúng là quê chúng ta ở Cần Thơ, vì lý do đó tôi xin giới thiệu 1 ca khúc mà trong đó xuất xứ bài hát được chính tác giả viết khi ở đi ghé thăm Cần Thơ quê ta, bài hát mang tên " Chiếc Áo Bà Ba "

Tên bài : Chiếc Áo Bà Ba
Nhạc sĩ sáng tác : Trần Thiện Thanh
Thời gian sáng tác : Tháng 8 năm 1978
Thể loại nhạc : ballad ( đồng quê )

Nói đến Trần Thiện Thanh thì ở thế hệ 5x,6x biết đến với tên khác là Nhật Trường. Trần Thiện Thanh (12 tháng 6 năm 1942 – 13 tháng 5 năm 2005) là một nhạc sĩ Việt Nam chuyên viết về nhạc trữ tình. Bút hiệu ông thường dùng là TTT nhưng thỉnh thoảng ông cũng ký tên Anh Chương, Anh Thy và Trần Thiện Thanh Toàn. Ông còn là ca sĩ nổi tiếng Nhật Trường.

Ông sinh năm 1942 tại Phan Thiết. Ông đến Sài Gòn năm 1958 và chẳng bao lâu giọng hát trau chuốt của ông được giới yêu nhạc Sài Gòn yêu mến ngay.

Trong những năm cuối thập niên 60, Hùng Cường, Chế Linh và Nhật Trường thường mặc quân phục lên sân khấu để hát nhạc lính. Ông hoạt động rất nhiều với các đài phát thanh và truyền hình Việt Nam thời đó. Trong các phim kịch với đề tài người lính, Nhật Trường hay ca diễn với Thanh Lan.

Ngoài ra, anh còn điều hành trung tâm phát hành nhạc và thâu băng tên là “Tiếng hát đôi mươi”. Đầu thập niên 60, Nhật Trường lập ban Tứ Ca Nhật Trường gồm 3 nữ ca sĩ: Như Thủy (em gái của ông), Vân Quỳnh và Diễm Chi (nữ hoàng của phong trào du ca chuyên hát nhạc Nguyễn Đức Quang, Ngô Mạnh Thu, Miên Đức Thắng, Bùi Công Thuấn) và chính ông. Thật ra, ban Tứ Ca này chỉ có mình ông hát còn 3 ca sĩ kia thì chỉ hát phụ họa thôi.

Đầu thập niên 70, ông thực hiện một số nhạc cảnh về Đại Úy Đương trong đó ông đóng vai người lính còn Thanh Lan đóng vai người em gái hậu phương. Lúc đó, Nhật Trường và Thanh Lan thường hát chung với nhau. Đây là một tiết mục rất ăn khách trên TV thời đó. Ai xem cũng xót xa cho cô con gái xinh đẹp tuyệt trần mà phút chốc bỗng trở thành người "góa phụ ngây thơ".

Sau 1975, ông nằm trong danh sách những nghệ sĩ bị cấm hoạt động. Tới năm 84, Trần Thiện Thanh được phép hoạt động lại tuy nhiên, ông từ chối làm việc dưới chế độ mới.

Trong những năm ít xuất hiện trên sân khấu, Trần Thiện Thanh vẫn soạn tiếng nhạc lời ca. Tới năm 1993 thì ông sang Hoa Kỳ theo diện ODP. Sau những khó khăn vào thời gian đầu để ổn định, Trần Thiện Thanh - Nhật Trường đã lập lại cuộc sống mới.

Những năm cuối đời, Trần Thiện Thanh bị ung thư phổi. Ông mất vào ngày 13 tháng 5 năm 2005.

Về bài Chiếc Áo Bà Ba:
Trong một dịp ông đi từ sài gòn vào miền tây nam bộ năm (1978), dĩ nhiên lúc này phà cần thơ mình còn hoạt động. Nhạc sĩ TTT ngồi trên chiếc phà cần thơ, xa xa ông trông thấy một cô gái mặc chiếc áo bà ba tay lái chèo, xuồng thì nhỏ mà sông thì lớn vì vậy trong bài mới câu
Chiếc áo bà ba trên dòng sông thăm thẳm
thấp thoáng con xuồng bé nhỏ tới mong manh
nón lá đội nghiêng tóc dài con nước đổ
Gió thổi tà áo bay. Nguồn cảm hứng trong ông cảm thấy có một cái gì đó, thấy con gái miền tây mặc áo bà ba trông hiền dịu. Sau chuyến đi, nhạc sĩ trở về nhà tại sài gòn, nhớ lại hình ảnh cô gái chèo xuống với chiếc áo bà ba, nhạc sĩ TTT đã viết nên bài Chiếc Áo Bà Ba.

Em xinh tươi trong chiếc áo bà ba.
Em đi mau kẻo trễ chuyến phà đêm
qua bến bắc Cần Thơ.
Hậu Giang ơi nước xuôi xuôi một dòng
dẫu qua đây một lần
nói sao cho vừa lòng nói sao cho vừa thương.
Hậu Giang ơi nước xuôi xuôi một dòng
dẫu qua đây một lần
nói sao cho vừa lòng nói sao cho vừa thương.

Lúc này tỉnh Hậu Giang gồm : Cần Thơ và Sóc Trăng. Câu "Em đi mau kẻo trể chuyến phà đêm qua bến bắc Cần Thơ" không phải là nhạc sĩ kêu "em mua vé lẹ lẹ qua phà, ko khéo trễ phà buổi đêm", vì như tôi đã nói, nhạc sĩ đang chuyến công tác, đi trên phà CT lúc đó là ban ngày, làm gì ông biết ban đêm phà nó hoạt động ra sao. Nhưng nhạc sĩ đã hình dung là như thế.

DHNguyen

04-12-2006, 13:23

Nhạc của nhạc Trần Thiện Thanh rất nhiều, nhưng mục đích của tôi là giới thiệu với bạn những xuất xứ các bài hát mà "không chết" , sau đó sẽ đi sâu vào các tác phẩm của từng nhạc sĩ.
Tiếp đến, tôi xin giới thiệu với bạn 1 ca khúc mà chắc chắn ai cũng đã nghe và nằm thuộc lòng câu "Ngày xưa ai lá ngọc cành vàng, ngày xưa ai quyền quý cao sang" , vâng đó là bài Giọt Lệ Đài Trang. Người nghe thì có thể lên vài chục triệu, nhưng hiểu rõ tên nhạc sĩ bài hát thì chưa đến 1 triệu, nói chi là xuất xứ bài hát.

Khác với nhạc sĩ Trần Thiện Thanh ở trên, nhạc sĩ Châu Kỳ sinh ra tại Huế năm nay ông được 83 tuổi, hiện đang sống tại TPHCM. Ông xuất thân từ một gia đình tri thức và thừa hưởng cái tính "mê nhạc" từ người cha. Bài hát đầu tiên, tác phẩm đầu tiên là bài "Khi Con Trở Về" ra đời năm 1942 ( tức ông đang 19 tuổi ) khi đó ông từ Huế ra Hà Nội để học và lập nghiệp, khi nghe tin cơn bảo cuốn quét qua miền quê nơi gia đình ông đang ở, ông trở về, nhìn cảnh nhà mất, người thân bị cơn bão cuốn trôi, ông hoàn toàn bị một cơn shock nặng, vì quá đau buồn trước những nỗi đau ông đã viết bài Khi Con Trở Về.

Bài Giọt Lệ Đài Trang này thật ra cũng chẳng có gì đặc biệt, nhưng điều thú vị ở bài này là nhạc sĩ Châu Kỳ đã đánh dấu cái thời "mến 1 người mà người ta không mến lại" ( mến thôi nhé, chứ không phải yêu ). Cách đây hơn 1 tháng ở trang Bến Nhạc, tôi nghe bài này và thấy phần thông tin về mặt tác quyền bị sai ( bến nhạc để author là Đài Phương Trang ), tôi đã gửi nhiều bài post yêu cầu webmaster đính chính và sửa lại cho đúng, nhưng bây giờ họ vẫn để tên sai tên tác giả, đó chính là thiệt thòi cho nhạc sĩ.

Nói nhiều quá nhỉ, Ok giờ tôi sẽ nói xuất bài Giọt Lệ Đài Trang:

Lúc năm 1968, Châu Kỳ còn làm trong quân đội nhưng bên phụ trách về mảng văn nghệ, do đó ông không ngừng sáng tác. Ông sinh ra tại Huế, cuộc đời của ông trải qua nhiều thằng trầm vì lý do đó tại sao tác phẩm Khi Con Trở Về lại ra đời, bài Khi Con Trở Về xuất xứ khi ông từ Huế ra Hà Nội học sau khi trở về Huế thì thấy cảnh nhà bị lũ quét, gia đình phải gánh chịu nỗi khổ đau, và điều đáng buồn là cha mẹ ông đã bị lũ quét cuốn trôi vì lẽ đó từ câu mở đầu bài hát "Khi con trở về thì nhà không còn ... " . Xin trở lại vấn đề, trong lúc ông đi dạo cùng quân sĩ thì gặp một người con gái ngồi ở tầng 2 tên cô là Tôn Tần Công Nữ Kiều Anh ( là con của ông thượng thư tương đương với Bộ trưởng của nhà nước ta hiện giờ ) vì là con nhà giàu nên cô ta đang đan áo, lúc này nhạc sĩ Châu Kỳ đang ở dưới với 3 quân vệ, nhạc sĩ lúc này còn trẻ nên không có điều gì cấm cản, nhạc sĩ mới kêu " Cô ơi, cô ơi ", tuy nghe nhưng cô nàng không để ý đến và cô quay vô nhà nhưng trước khi đi cô không ngại phun một bãi nước bọt xuống đường và nói với nhạc sĩ " Kẻ đàn hát rong ca ". Cách hôm đó vài năm, nhạc sĩ đã vào Sài Gòn, trong lúc nhạc sĩ đang uống nước với bạn bên vỉa hè thì nhạc sĩ có gặp một bóng dáng giống như bóng dáng mà nhạc sĩ đã gặp vài năm trước đó, không khác đó là Kiều Anh, nhưng điều lạ là tại nhạc sĩ lại dễ nhận ra Kiều Anh trong một bộ dáng đáng thương như thế, nàng khóac trên người là một áo mưa rách rưới, áo trong thì sờn rách, người nàng khúm núm co ro vì đói. Nhạc sĩ mãi lo nhìn, các bạn nhạc sĩ mới thắc mắc, và nhạc sĩ trả lời " Cố nhân tao đó mày " và rồi nhạc sĩ bước tới gần Kiều Anh, nhạc sĩ hỏi đủ thứ nào là tại sao Kiều Anh lại như thế này, nhà Kiều Anh đâu ? Kiều Anh lúc này vẫn không nói một câu nào, và cô càng khép nép hơn ( vì mặc cảm ) và rồi Kiều Anh khóc kể hết mọi vấn đề cho nhạc sĩ nghe ( vì Việt Minh nổi lên nên người chồng người Pháp của Kiều Anh đã chạy về nước và bị tịch thu tài sản ). Nhạc sĩ Châu Kỳ thấy thương hoàn cảnh Kiều Anh nên nói với đám bạn ngồi lại chơi để nhạc sĩ chở bạn về nhà, khi nhạc sĩ chở Kiều Anh qua ngang đường CMT8 ( ở Sài Gòn lúc bấy giờ ) thì Kiều Anh kêu nhạc sĩ dừng xe lại và nói là muốn vào thăm 1 người bạn gần ở đây, nhạc sĩ Châu Kỳ hiểu và đã móc ra hơn 300 đồng ( lúc nhạc sĩ uống nước với đám bạn, một ly chỉ có 2 đồng ) đưa cho Kiều Anh và Kiều Anh đã khóc sướt mướt ngã gục vào vai của nhạc sĩ.

Vài năm sau đó, Châu Kỳ lại đi tang của Kiều Anh ở Sài Gòn khi cảnh sát đã dập tan một đàn đám hút chích tại một quán bar.

Vì sao khi nghe bài Giọt Lệ Đài Trang, nếu bạn để ý hiểu câu " Ngày xưa ai lá ngọc cành vàng " và chính nhạc sĩ kể vì sao có câu " Em nhớ xưa rồi em khóc " là lúc Kiều Anh khóc ngã gục vào vai của nhạc sĩ ấy ( lúc Châu Kỳ cho tiền Kiều Anh đó ).